Uçağa Alınmama (Denied Boarding) Nedir? Yolcuların Hakları Nelerdir?

Hava yolu seyahatinde en can sıkıcı durumlardan biri, geçerli bileti ve check-in işlemi tamamlanmış olmasına rağmen yolcunun uçağa alınmamasıdır. Bu durum genellikle “overbooking” yani fazla bilet satışı nedeniyle ortaya çıkar. Havayolları, bazı yolcuların uçuşa gelmeyeceğini varsayarak kapasiteden fazla bilet satabilir. Ancak tüm yolcular gelirse, bazı kişiler uçağa kabul edilmez.

Avrupa’da bu konuda yolcuları koruyan düzenleme Regulation (EC) No 261/2004 olarak bilinir. Brexit sonrası Birleşik Krallık’ta ise benzer hükümler içeren UK261 yürürlüktedir.

Peki uçağa alınmama durumunda yolcuların hakları nelerdir? Hangi şartlarda tazminat ödenir? İşte detaylar.

Overbooking Neden Yapılır?

Havayolları ticari riskleri azaltmak için fazla rezervasyon (overbooking) uygular. İstatistiklere göre her uçuşta belli bir oranda yolcu check-in yapmaz veya uçuşa gelmez. Bu koltukların boş kalmaması için şirketler kapasitenin üzerinde bilet satar.

Ancak hesap tutmaz ve herkes uçuşa gelirse, şirket gönüllü aramaya başlar. Yani bazı yolculara para veya mil teklif edilerek koltuklarından vazgeçmeleri istenir.

Gönüllü olan yolcular genellikle anlaşma kapsamında ekstra avantajlar alır. Ancak gönüllü olmayan bir yolcu zorla uçağa alınmazsa, bu durumda yasal tazminat hakkı doğar.

Gönüllü ve Gönülsüz Uçağa Alınmama Arasındaki Fark

En kritik ayrım burada ortaya çıkar:

• Gönüllü vazgeçme: Yolcu kendi rızasıyla koltuğunu bırakır. Bu durumda havayoluyla yapılan anlaşma geçerlidir, standart tazminat kuralları uygulanmaz.
• Gönülsüz uçağa alınmama: Yolcu check-in işlemini zamanında yapmış, kapıya gitmiş ve tüm şartları yerine getirmiştir ancak havayolu tarafından uçağa kabul edilmez. Bu durumda tazminat zorunludur.

Yolcu, gönüllü olmadığı halde koltuğunu kaybederse ciddi bir hak doğar.

Tazminat Miktarı Ne Kadar?

Uçağa alınmama durumunda tazminat miktarı uçuş mesafesine göre belirlenir:

• 250 Euro → 1500 km’ye kadar uçuşlar
• 400 Euro → 1500–3500 km arası uçuşlar
• 600 Euro → 3500 km üzeri uçuşlar

Bu tutar yolcu başınadır ve bilet fiyatından bağımsızdır. Ekonomi sınıfı ya da promosyon bilet olması fark yaratmaz.

Eğer havayolu alternatif uçuşu kısa sürede sağlarsa, bazı durumlarda ödeme yarıya indirilebilir. Ancak yine de belirli bir tazminat ödenmesi gerekir.

Havayolu Hangi Hizmetleri Sağlamak Zorunda?

Tazminat dışında yolculara bakım hakkı da tanınır. Uçağa alınmayan yolcuya:

• Alternatif uçuş veya bilet iadesi seçeneği
• Bekleme süresine göre yiyecek ve içecek
• Gerekirse otel konaklaması
• Havaalanı–otel transferi

sunulmalıdır.

Bu hizmetler, nakit tazminattan bağımsızdır.

Hangi Şartlarda Tazminat Alınamaz?

Bazı istisnai durumlarda tazminat ödenmeyebilir:

• Yolcu geç check-in yaptıysa
• Vize veya pasaport problemi varsa
• Güvenlik nedeniyle uçuşa kabul edilmediyse
• Sağlık riski oluşturuyorsa

Bu durumlar “haklı reddetme” olarak değerlendirilir ve overbooking kapsamına girmez.

Bağlantılı Uçuşlarda Ne Olur?

Aktarmalı uçuşlarda ilk uçuşta yaşanan overbooking, tüm yolculuğu etkileyebilir. Eğer tek rezervasyon altında yapılan seyahatte yolcu ilk uçuşa alınmaz ve son varış noktasına geç ulaşırsa, mesafeye göre tazminat hesaplanır.

Örneğin Madrid–Paris–New York hattında Madrid’den uçağa alınmayan bir yolcu, toplam mesafe üzerinden değerlendirilir.

Tazminat Nasıl Talep Edilir?

Yolcuların ilk adımı havayoluna yazılı başvuru yapmaktır. Başvuruda genellikle şu bilgiler istenir:

• Uçuş numarası
• Rezervasyon kodu
• Check-in kanıtı
• Uçağa alınmadığını gösteren belge

Havayolu ödeme yapmazsa, ilgili ülkenin sivil havacılık otoritesine başvurulabilir. Ayrıca hukuk yoluna gidilebilir veya aracı tazminat şirketlerinden destek alınabilir.

Zamanaşımı Süresi

Başvuru süresi ülkeye göre değişiklik gösterir. Bazı Avrupa ülkelerinde 3 yıl, bazılarında 5 yıla kadar başvuru hakkı vardır. Bu nedenle geçmiş yıllarda yaşanan mağduriyetler için de talepte bulunmak mümkün olabilir.

Havayolları Yolcuları Nasıl İkna Etmeye Çalışıyor?

Havayolları çoğu zaman kapı önünde gönüllü arar ve mil, kupon veya nakit teklif eder. Ancak yolcular teklif edilen miktarın yasal tazminattan düşük olup olmadığını bilmelidir.

Örneğin 600 Euro hakkı olan bir yolcuya 200 Euro kupon teklif edilebilir. Yolcu bunu kabul ederse, daha sonra ek talep hakkını kaybedebilir.

Yolcular Nelere Dikkat Etmeli?

• Check-in işlemini zamanında yapın.
• Kapıya erken gidin ve varlığınızı kayıt altına alın.
• Yazılı belge isteyin.
• Teklif edilen gönüllü anlaşmayı dikkatle değerlendirin.

Belgelerin saklanması sürecin en önemli adımıdır.

Sonuç: Haklarınızı Bilmek En Güçlü Savunmadır

Uçağa alınmama durumu her ne kadar nadir yaşansa da yolcular için ciddi mağduriyet yaratabilir. Avrupa ve Birleşik Krallık düzenlemeleri, yolcuları güçlü şekilde korumaktadır. Eğer tüm yükümlülüklerinizi yerine getirdiğiniz halde uçağa kabul edilmediyseniz, yüzlerce Euro tazminat alma hakkınız olabilir.

Hava yolu şirketleri ticari planlama yaparken yolcuların yasal haklarını göz ardı edemez. Bu nedenle mağduriyet yaşayan yolcuların süreci bilmesi ve gerektiğinde resmi başvuru yapması büyük önem taşır.