EU261 Nedir? Yolcuların Bilmesi Gereken Tazminat Hakkı

Avrupa Birliği’nde hava yolu ile seyahat eden milyonlarca yolcuyu ilgilendiren EU261 Tüzüğü, uçuş gecikmesi, iptali veya uçağa kabul edilmeme (overbooking) durumlarında yolculara önemli haklar tanıyor. Resmi adıyla Regulation (EC) No 261/2004, 2004 yılından bu yana yürürlükte ve Avrupa’dan kalkan veya AB merkezli bir havayolu ile AB’ye iniş yapan uçuşları kapsıyor.

Yolcuların en çok merak ettiği konu ise şu: “Hangi durumlarda tazminat alabilirim ve ne kadar?”

Hangi Uçuşlar EU261 Kapsamında?

EU261 yalnızca Avrupa Birliği sınırları içindeki uçuşları değil, belirli şartlar altında Avrupa dışı uçuşları da kapsar. Genel çerçeve şu şekildedir:

• AB ülkelerinden kalkan tüm uçuşlar (havayolu fark etmeksizin)
• AB merkezli bir havayolu ile AB’ye iniş yapan uçuşlar
• İzlanda, Norveç ve İsviçre kalkışlı uçuşlar

Örneğin İstanbul’dan Paris’e Türk Hava Yolları ile yapılan bir uçuş AB kalkışlı olmadığı için EU261 kapsamına girmez. Ancak Paris’ten İstanbul’a AB merkezli bir havayolu ile uçuluyorsa tüzük geçerli olabilir.

Kaç Saat Gecikmede Tazminat Hakkı Doğar?

EU261’e göre temel eşik 3 saattir. Eğer varış noktasına 3 saat veya daha fazla gecikmeyle ulaşırsanız, belirli şartlarda tazminat talep edebilirsiniz.

Tazminat miktarı uçuş mesafesine göre belirlenir:

• 250 € → 1500 km’ye kadar uçuşlar
• 400 € → 1500–3500 km arası uçuşlar
• 600 € → 3500 km üzeri uçuşlar

Bu tutar, bilet fiyatından bağımsızdır. 20 Euro’ya alınmış bir promosyon bileti için dahi 600 Euro tazminat hakkı doğabilir.

Uçuş İptalinde Haklar Neler?

Uçuş iptali durumunda yolculara üç seçenek sunulmak zorundadır:

1. Bilet ücretinin iadesi
2. En erken alternatif uçuş
3. Yolcunun tercih ettiği ileri bir tarihte yeniden rezervasyon

Ayrıca iptal son dakikada bildirildiyse ve olağanüstü bir durum yoksa tazminat hakkı da doğar.

Havayolları çoğu zaman “operasyonel sebepler” ifadesini kullanır. Ancak teknik arızalar genellikle havayolunun sorumluluğundadır ve tazminat ödenmesini gerektirir.

Olağanüstü Durum (Extraordinary Circumstances) Nedir?

EU261’in en tartışmalı konusu “olağanüstü durum” kavramıdır. Şiddetli hava koşulları, hava trafik kontrol grevleri veya güvenlik riskleri bu kapsama girebilir.

Ancak her kötü hava koşulu otomatik olarak olağanüstü sayılmaz. Örneğin başka uçaklar aynı havaalanından kalkabiliyorsa, havayolunun savunması zayıflayabilir.

Mahkeme kararları zaman içinde bu kavramı daha dar yorumlamaya başlamıştır.

Overbooking Durumunda Haklar

Uçağa kabul edilmeme (overbooking) halinde yolcuların hakları daha da güçlüdür. Eğer gönüllü olarak koltuğunuzu bırakmadıysanız ve uçağa alınmadıysanız:

• Anında nakit tazminat
• Alternatif uçuş veya ücret iadesi
• Yiyecek, içecek ve konaklama hakkı

havayolu tarafından sağlanmalıdır.

EU261 ve Brexit Sonrası UK261

Birleşik Krallık’ın AB’den ayrılmasıyla birlikte, EU261’in İngiltere versiyonu olan UK261 yürürlüğe girdi. Kurallar büyük ölçüde aynıdır ancak başvuru süreci ve yetkili kurumlar farklıdır.

Londra kalkışlı bir uçuşta artık UK261 geçerli olurken, Paris kalkışlı uçuşlarda EU261 uygulanmaya devam eder.

Tazminat Nasıl Talep Edilir?

Yolcular doğrudan havayoluna başvurabilir. Bunun için genellikle:

• Uçuş numarası
• Rezervasyon kodu
• Biniş kartı
• Gecikme süresini gösteren bilgi

gereklidir.

Havayolu talebi reddederse, ilgili ülkenin sivil havacılık otoritesine şikayet edilebilir veya hukuki yola başvurulabilir. Ayrıca “no win, no fee” modeliyle çalışan aracı firmalar da bulunmaktadır.

Zamanaşımı Süresi Kaç Yıl?

EU261 başvuruları için zamanaşımı süresi ülkeye göre değişir. Bazı ülkelerde 3 yıl, bazılarında 5 veya 6 yıl olabilir. Bu nedenle eski uçuşlar için dahi hak kaybı yaşanmamış olabilir.

Yolcular Neden Haklarını Bilmiyor?

Uzmanlara göre yolcuların büyük bölümü EU261’den habersiz. Havayolları da çoğu zaman bu hakları aktif olarak hatırlatmıyor. Özellikle küçük gecikmelerde birçok yolcu talep oluşturmadığı için milyarlarca Euro’luk potansiyel tazminat ödenmeden kalıyor.

Sonuç

EU261, Avrupa’daki en güçlü tüketici hakları düzenlemelerinden biri olarak kabul ediliyor. Ancak hak kazanmak için yolcunun süreci bilmesi ve gerektiğinde talepte bulunması gerekiyor. Uçuşunuz 3 saatten fazla geciktiyse veya son dakikada iptal edildiyse, bilet fiyatı ne olursa olsun yüzlerce Euro tazminat hakkınız olabilir.

Havayolları karşısında güçlü bir yasal çerçeve bulunuyor; önemli olan yolcuların bu hakkın farkında olması ve zamanında harekete geçmesi.