AB 261 Tüzüğü Türkiye’de Geçerli mi? EC 261/2004 ve SHY-YOLCU Farkları

Uçuş tazminatı araştırırken sıkça karşılaşılan iki kavram var: Avrupa Birliği’nin EC 261/2004 tüzüğü ve Türkiye’nin SHY-YOLCU yönetmeliği. Peki Türkiye’den uçuyorsanız hangisi geçerli? İkisi arasında ne fark var? Ve en önemlisi: hangi durumda tazminat hakkınız doğuyor?

Hemen hak kazanıp kazanmadığınızı öğrenmek için Voos tazminat hesaplayıcısını kullanabilirsiniz.

EC 261/2004 Nedir?

EC 261/2004, Avrupa Birliği’nin 11 Şubat 2004 tarihinde yürürlüğe giren ve havayolu yolcularının haklarını düzenleyen temel tüzüğüdür. Uçuş gecikmesi, iptali ve uçağa alınmama (overbooking) durumlarında yolcuların tazminat, bakım ve yeniden yönlendirme haklarını güvence altına alır.

Tüzüğe göre şu durumlarda tazminat hakkı doğar:

• Varış noktasına 3 saat veya daha fazla gecikmeli ulaşılması
• Uçuşun kalkıştan 14 günden az önce iptal edilmesi
• Uçağa alınmama (overbooking nedeniyle)

Tazminat miktarları mesafeye göre 250, 400 veya 600 Euro olarak belirlenir. Gecikmenin havayolunun kontrolü dışındaki olağanüstü koşullardan (şiddetli hava, hava trafik kontrol grevi vb.) kaynaklandığı durumlar tazminat kapsamı dışında tutulabilir; ancak teknik arızalar ve operasyonel sorunlar bu kapsamda değildir.

Kapsamlı bilgi için Voos EU261 Rehberi’ni inceleyebilirsiniz.

EC 261/2004 Türkiye’de Doğrudan Uygulanıyor mu?

Hayır. Türkiye AB üyesi olmadığından EC 261/2004 tüzüğü Türk hukuku olarak doğrudan uygulanamaz. Ancak bu, Türk yolcuların EC 261/2004’ten hiç yararlanamayacağı anlamına gelmiyor. Tüzüğün uygulanıp uygulanmayacağını belirleyen şey, yolcunun uyruğu değil, uçuşun nereden kalktığıdır.

EC 261/2004 aşağıdaki durumlarda geçerlidir:

• AB üyesi bir ülkeden kalkan tüm uçuşlar — havayolunun milliyeti fark etmez. Türklerin Türk havayoluyla Frankfurt’tan İstanbul’a yaptığı uçuşta EC 261/2004 geçerlidir.
• AB dışı bir ülkeden kalkıp AB ülkesine varan uçuşlar — ancak yalnızca AB’ye kayıtlı (AB menşeli) bir havayoluysa. Örneğin Lufthansa’nın İstanbul’dan Frankfurt’a uçuşu bu kapsama girer; Pegasus’un aynı güzergahtaki uçuşu girmez.

Özetle şu tablo geçerlidir:

SHY-YOLCU Nedir ve EC 261/2004’ten Farkı Ne?

SHY-YOLCU (Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmelik), Türkiye’nin EC 261/2004 tüzüğünü model alarak oluşturduğu iç hukuk düzenlemesidir. SHGM tarafından hazırlanan yönetmelik, 3 Aralık 2011 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

İki düzenleme büyük ölçüde örtüşse de aralarında kritik bir fark vardır:

En Önemli Fark: Gecikme Tazminatı

EC 261/2004’te Avrupa Adalet Divanı’nın kararlarıyla gecikme durumunda da tazminat hakkı tanınmıştır; varışta 3 saat ve üzeri gecikmede tazminat doğar.

SHY-YOLCU’da ise gecikme tek başına doğrudan para tazminatı doğurmaz. Türkiye kalkışlı uçuşlarda tazminat yalnızca uçağa alınmama ve iptal durumlarında hak konusu olur. Bununla birlikte, Aralık 2024’ten itibaren yürürlüğe giren güncellemeyle Türkiye kalkışlı uçuşlarda da 3 saat ve üzeri gecikmelerde (teknik ve operasyonel nedenlerle) tazminat hakkı tanınmıştır. Yurt içi uçuşlarda 100 Euro, dış hatlarda mesafeye göre 250–600 Euro tazminat talep edilebilir.

Diğer Farklar

Kapsam: EC 261/2004 yalnızca AB’den kalkan veya AB’ye varan belirli uçuşları kapsar. SHY-YOLCU ise Türkiye’den kalkan tüm uçuşları ve Türkiye’ye inen tüm uçuşlarda Türk havayollarını kapsar.

Tazminat para birimi: EC 261/2004 kapsamında tazminat Euro olarak ödenir. SHY-YOLCU kapsamında tazminat Euro cinsinden belirlenir ama bilet satın alınan tarihteki Merkez Bankası kuru üzerinden Türk Lirası olarak ödenir.

Zamanaşımı: EC 261/2004’te tazminat için zamanaşımı süresi ülkeden ülkeye değişir; bazı AB ülkelerinde 2, bazılarında 6 yıldır. SHY-YOLCU’da da ayrı bir zamanaşımı süresi belirlenmemiş olup genel hükümlere göre değerlendirilir.

Pratik Senaryolar: Hangi Kuralla Nerede Başvurursunuz?

Senaryo 1 — İstanbul’dan Londra’ya Pegasus uçuşu gecikti: Türkiye kalkışlı ve Türk menşeli havayolu → SHY-YOLCU geçerli. 3 saat ve üzeri gecikmede para tazminatı talep edilebilir.

Senaryo 2 — Frankfurt’tan İstanbul’a THY uçuşu iptal edildi: AB (Almanya) kalkışlı → EC 261/2004 geçerli. Kalkıştan 14 günden az önce iptal edildiyse 250–600 Euro tazminat hakkı doğar.

Senaryo 3 — Paris’ten İstanbul’a Air France uçuşu gecikti: AB kalkışlı, AB menşeli havayolu → EC 261/2004 geçerli. 3 saatin üzerinde gecikmede tazminat hakkı doğar.

Senaryo 4 — İstanbul’dan Amsterdam’a THY uçuşu 4 saat geç vardı: Türkiye kalkışlı, Türk menşeli → SHY-YOLCU geçerli. 3 saat ve üzeri gecikmede tazminat hakkı doğar (1500–3500 km arası → 400 Euro).

Senaryo 5 — Amsterdam’dan İstanbul’a dönüş THY uçuşu geç kalktı: Bu sefer AB (Hollanda) kalkışlı → EC 261/2004 geçerli. 3 saat üzeri gecikmede 250–400 Euro tazminat hakkı doğar.

Gidiş-dönüş biletlerde her uçuş ayrı ayrı değerlendirilir. Avrupalı Adalet Divanı’nın kararına göre gidiş ve dönüş uçuşları, aynı rezervasyon altında olsa bile ayrı uçuşlar olarak kabul edilir ve kalkış noktasına göre farklı mevzuatlar uygulanabilir.

İki Mevzuat Aynı Anda Geçerli Olabilir mi?

Evet, bazı durumlarda her iki mevzuat da aynı uçuş için geçerli olabilir. Örneğin Berlin’den İzmir’e kalkan bir THY uçuşunda yolcu hem EC 261/2004 hem de SHY-YOLCU kapsamında değerlendirilebilir. Ancak yolcu, her iki mevzuattan birden tazminat alamaz. Aynı olay için iki kez tazminat alınmasının önüne geçmek amacıyla, yolcu bir mevzuat kapsamında tazminatını almışsa diğer mevzuat kapsamında ek talepte bulunamaz.

Başvuru Sürecinde Ne Yapmalısınız?

Hangi mevzuatın geçerli olduğundan emin değilseniz, doğru adımları atmanız için Voos size rehberlik edebilir. Uçuşunuzun kalkış noktası, havayolunun menşei ve gecikme/iptal detaylarına bakarak hangi mevzuat kapsamında olduğunuzu belirleyip başvurunuzu hazırlıyoruz.

Türkiye kalkışlı uçuşlar için SHGM’ye, AB kalkışlı uçuşlar için ilgili ülkenin havacılık otoritesine (Almanya’da LBA, İngiltere’de CAA, Hollanda’da ILT vb.) başvurabilirsiniz.

Özet

EC 261/2004 Türkiye’de doğrudan uygulanmaz; uygulanmasını belirleyen şey kalkış noktasıdır. AB’den kalkan her uçuşta EC 261/2004 geçerlidir. Türkiye’den kalkan uçuşlarda ise SHY-YOLCU devreye girer; bu yönetmelik EC 261/2004’e büyük ölçüde paralel olmakla birlikte gecikme tazminatı gibi bazı noktalarda farklılık göstermektedir.

Haklarınızı daha ayrıntılı öğrenmek için Voos EU261 Rehberi’ni ziyaret edin veya doğrudan tazminat kontrolü yapın.